خون دماغ یا خونریزی بینی یکی از مشکلات شایعی است که خیلی از افراد حداقل یکبار در زندگی آن را تجربه میکنند. با این حال، بعضیها ممکن است به طور مکرر دچار این مشکل شوند. اما علت خونریزی بینی چیست؟ آیا میتوان از آن پیشگیری کرد؟ و در صورت تکرار، چه روشهایی برای درمان وجود دارد؟
در این مطلب به طور کامل با دلایل خون دماغ، راههای جلوگیری از آن و روشهای درمان این عارضه آشنا میشوید.
خونریزی بینی معمولاً به دو نوع تقسیم میشود:
- خونریزی قدامی: از قسمت جلویی بینی شروع میشود و شایعترین نوع خون دماغ است.
- خونریزی خلفی: از بخشهای عقبی بینی اتفاق میافتد و معمولاً جدیتر است.
خون دماغ شدن چیست؟
خون دماغ شدن یکی از مشکلات شایع و معمولاً نگران کنندهای است که در هر سنی ممکن است رخ دهد. این وضعیت زمانی اتفاق میافتد که رگهای خونی ظریف داخل بینی دچار آسیب یا پارگی شوند و خون از سوراخهای بینی خارج شود. خون دماغ شدن میتواند به صورت ناگهانی و خفیف یا گاهی شدیدتر بروز کند و اغلب با علائمی مانند احساس گرمی یا سوزش در بینی، خروج خون روشن، یا حتی طعم خون در دهان همراه باشد. هرچند در بسیاری از موارد این مشکل خطرناک نیست، اما شناخت علتها و علائم همراه آن میتواند به تشخیص بهتر و اقدام به موقع کمک کند.
ممکن است هنگام فین کردن، تمیز کردن بینی یا حتی بدون دلیل مشخص، دچار خونریزی از بینی شوید. خونریزی بینی در کودکان ۲ تا ۱۰ ساله و همچنین در بزرگسالان ۵۰ تا ۸۰ ساله بیشتر دیده میشود. هرچند دیدن خونریزی از بینی ممکن است نگران کننده باشد، اما در بیشتر موارد نشانه یک مشکل خطرناک یا بیماری جدی نیست.
علت خون دماغ شدن در کودکان: شایعترین دلایل و درمان
علت خون دماغ شدن در کودکان به شرح زیر است:
دلایل شایع
- خشکی هوا: هوای خشک یا گرم، داخل بینی را خشک و شکننده میکند.
- دستکاری یا تمیزکردن خشن بینی: کندن یا فینکردن شدید باعث آسیب به رگهای ظریف بینی میشود.
- سرماخوردگی، سینوزیت و آلرژی: عطسه، سرفه و تخلیه مکرر بینی، مخاط بینی را تحریک میکند.
- آسیب به بینی یا صورت: ضربه، افتادن یا شکستگی بینی.
- استفاده مکرر از اسپری بینی: بعضی اسپریها مخاط بینی را خشک میکنند.
- محرکهای شیمیایی: بوی تند مواد شوینده یا مواد شیمیایی.
- داروها: برخی داروها، مخصوصاً داروهای رقیق کننده خون یا داروهای ضدحساسیت.
- انحراف بینی یا پولیپ بینی: میتواند باعث تحریک و خونریزی شود.
- اختلالات خونریزی: مانند هموفیلی یا مشکلات پلاکتی، البته کمتر شایعاند.
درمان و اقدامات اولیه
- کودک را آرام نگه دارید و بنشانید.
- سر را کمی به جلو خم کنید، نه به عقب.
- قسمت نرم بینی را ۱۰ تا ۱۵ دقیقه محکم فشار دهید.
- از کمپرس سرد روی بینی استفاده کنید.
- بعد از قطع خونریزی، تا چند ساعت فین کردن، دستکاری بینی و فعالیت شدید را ممنوع کنید.
- برای خشکی بینی، از مرطوب کننده هوا یا قطره اسپری نمکی بینی استفاده کنید.
- اگر خون دماغ زیاد تکرار میشود، یا همراه با کبودی، خونریزی لثه، یا ضعف است، به پزشک مراجعه کنید.
علت خون دماغ شدن در بزرگسالان: دلایل رایج و درمان
خون دماغ در بزرگسالان معمولاً به علت آسیب یا تحریک رگهای ظریف داخل بینی رخ میدهد و در بیشتر موارد خطرناک نیست. در ادامه، دلایل رایج و روشهای درمان کنترل را مورد بررسی قرار دادهایم.
خشکی هوا و تحریک مخاط بینی
- هوای خشک باعث ترک خوردن و شکننده شدن مخاط بینی میشود.
- در این حالت رگهای سطحی بینی راحتتر پاره میشوند.
روش های درمان و پیشگیری:
- استفاده از بخور سرد یا مرطوبکننده هوا
- استفاده از سرم نمکی بینی
- چرب نگه داشتن داخل بینی با پماد مناسب با نظر پزشک
آلرژی، سرماخوردگی و التهاب بینی
- التهاب ناشی از آلرژی، سینوزیت یا سرماخوردگی مخاط بینی را حساستر میکند.
- فینکردن زیاد، عطسه و التهاب مداوم میتواند باعث خونریزی شود.
درمان برای پیشگیری:
- درمان علت اصلی (آلرژی یا عفونت)
- پرهیز از فین شدید
- استفاده از اسپری یا داروی تجویزی پزشک در صورت نیاز
دستکاری بینی و کندن لخته/دلمه
- دست کاری داخل بینی، خاراندن یا کندن دلمه خون باعث آسیب مستقیم به رگها میشود.
- این یکی از شایعترین علتهای خون دماغ است.
درمان برای پیشگیری:
- خودداری از دستکاری بینی
- نرم نگه داشتن مخاط با سرم نمکی
- کوتاه نگه داشتن ناخنها
فشار خون بالا و داروها
- فشار خون بالا به تنهایی همیشه علت مستقیم نیست، اما میتواند خونریزی را شدیدتر یا کنترل آن را سختتر کند.
- بعضی داروها مثل آسپرین، وارفارین، هپارین، کلوپیدوگرل و برخی مسکنها احتمال خونریزی را بالا میبرند.
درمان برای پیشگیری:
- کنترل فشار خون
- بررسی داروها با پزشک
- قطع یا تغییر دارو فقط با نظر پزشک
مشکلات انعقاد خون و کمبود پلاکت
- اختلالات انعقادی یا پلاکت پایین میتوانند باعث خونریزی مکرر یا شدید شوند.
- این موارد از علل جدیتر خون دماغ هستند.
درمان برای پیشگیری:
- انجام آزمایش خون در صورت تکرار خونریزی
- بررسی بیماریهای زمینهای
- درمان تخصصی توسط پزشک
آسیبها و ضربه به بینی
- ضربه در اثر ورزش، تصادف یا زمین خوردن میتواند باعث پارگی رگهای بینی شود.
- در برخی موارد حتی آسیب خفیف هم خونریزی ایجاد میکند.
درمان برای پیشگیری:
- کمپرس سرد روی بینی و صورت
- پرهیز از فعالیت شدید تا بهبود
- مراجعه به پزشک اگر خونریزی شدید یا مداوم باشد.
درمان فوری خون دماغ
- بنشینید و سر را کمی به جلو خم کنید.
- قسمت نرم بینی را ۱۰ تا ۱۵ دقیقه محکم فشار دهید.
- از فین کردن یا دراز کشیدن خودداری کنید.
- کمپرس سرد روی بینی قرار دهید.
علائم خطر که باید فوری به پزشک مراجعه کنید.
- درد ناگهانی و شدید: به خصوص در قفسه سینه، شکم، یا سر
- مشکلات تنفسی: تنگی نفس ناگهانی، احساس خفگی، یا تنفس سریع و کمعمق
- خونریزی شدید و غیرقابل کنترل: از هر جای بدن، به خصوص استفراغ خونی، مدفوع خونی، یا خونریزی شدید واژینال
- تغییرات ناگهانی در سطح هوشیاری: گیجی شدید، خواب آلودگی غیرعادی، یا از دست دادن هوش
- ضعف یا بی حسی ناگهانی: به خصوص در یک سمت بدن (صورت، دست، یا پا)، که میتواند نشانه سکته مغزی باشد.
- تب بالا و مداوم: به خصوص همراه با سفتی گردن، بثورات پوستی، یا گیجی
- سوختگیهای شدید: به خصوص اگر وسیع باشند، در صورت، دستها، پاها، یا ناحیه تناسلی باشند.
- مسمومیت: با مواد غذایی، دارویی، یا شیمیایی
- مشکلات ناگهانی بینایی: تاری دید شدید، دوبینی، یا از دست دادن بینایی
- شکستگیهای واضح یا بدشکل شدن اندامها: به خصوص اگر همراه با درد شدید یا خونریزی باشند.
چه زمانی خون دماغ در کودکان اورژانسی است؟
خون دماغ در کودکان اغلب اورژانسی نیست و معمولاً با فشار دادن بینی و آرام سازی متوقف میشود؛ اما در بعضی شرایط باید فوراً به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید. خون دماغ زمانی اورژانسی است که
- خونریزی شدید باشد و با فشار مستقیم بعد از 10 تا 15 دقیقه متوقف نشود.
- کودک بیحال، رنگپریده، سرگیجهدار یا در آستانه غش باشد.
- خوندماغ بعد از ضربه به سر یا صورت شروع شده باشد.
- خون از گوش یا بینی همراه با علائم آسیب جدی، ترشح شفاف، یا درد شدید خارج شود.
- کودک مشکل تنفسی داشته باشد.
- خونریزی خیلی زیاد یا مکرر باشد.
- کودک داروی رقیق کننده خون مصرف کند یا اختلال خونریزی داشته باشد.
- همراه با خون دماغ، کبودیهای غیرعادی، خونریزی لثه، یا خون در ادرار/مدفوع دیده شود.
- خون دماغ همراه با تب بالا، بثورات پوستی، یا حال عمومی بد باشد.
کارهای اولیه در خانه: 1- کودک را بنشینانید و کمی به جلو خم کنید. 2- قسمت نرم بینی را محکم بگیرید. 3- به مدت 10 دقیقه بدون قطع کردن فشار را ادامه دهید. 4- از عقب دادن سر خودداری کنید. 5- بعد از قطع خونریزی، تا چند ساعت فین نکند و داخل بینی را دستکاری نکند.
چه زمانی خون دماغ در بزرگسالان نیاز به بررسی فوری دارد؟
اگر هر کدام از این موارد وجود داشت، بهتر است فوری ارزیابی شود:
- خونریزی شدید یا خونریزی که با فشار مستقیم بعد از 15–20 دقیقه قطع نمیشود.
- خونریزی مکرر یا چند بار در مدت کوتاه
- سرگیجه، ضعف، غش، تپش قلب، رنگ پریدگی یا احساس کمخونی
- مشکل تنفس یا خون وارد گلو/دهان شود و حس خفگی ایجاد کند.
- خون دماغ بعد از ضربه به سر یا صورت
- اگر داروی رقیق کننده خون مصرف میکنید، مانند وارفارین، ریواروکسابان، آپیکسابان، دابیگاتران، هپارین، یا حتی دوز بالای آسپرین
- اگر اختلال انعقادی دارید یا سابقه خونریزی غیرعادی
- اگر همراه با آن کبودیهای بی دلیل، خونریزی لثه، خون در ادرار مدفوع، یا خونریزی از نقاط دیگر دارید.
- اگر خون دماغ همراه با فشار خون خیلی بالا، سردرد شدید، درد قفسه سینه، یا علائم عصبی باشد.
- اگر بعد از جراحی اقدام داخل بینی یا وجود جسم خارجی رخ دهد.
- اگر فرد دیابت کنترل نشده، بیماری کبدی، بیماری کلیوی یا نقص ایمنی دارد و خونریزی غیرعادی است.
روشهای کمک فوری در زمان خون دماغ شدن (در خانه)
- آرام بنشینید و سرتان را کمی به جلو خم کنید.
- از عقب بردن سر خودداری کنید تا خون وارد گلو نشود.
- با انگشت شست و اشاره، قسمت نرم بینی را فشار دهید.
- درست زیر استخوان بینی را بگیرید و ۱۰ تا ۱۵ دقیقه بدون رها کردن فشار دهید.
- از دهان نفس بکشید.
- این کار کمک میکند آرامتر بمانید و فشار را درست نگه دارید.
- کمپرس سرد روی بینی یا گونهها بگذارید.
- میتواند به کاهش خونریزی کمک کند.
- خون را قورت ندهید و تف کنید.
- اگر خون وارد دهان شد، آن را به آرامی بیرون بریزید.
- بعد از قطع شدن خونریزی، تا چند ساعت بینی را دستکاری نکنید.
- فین نکنید، داخل بینی را نمالید و جسمی داخل آن نکنید.
- در حالت نشسته بمانید و دراز نکشید.
- چند دقیقه بعد از قطع خونریزی هم بهتر است صاف بنشینید.
- اگر خونریزی ادامه داشت، دوباره ۱۰ تا ۱۵ دقیقه فشار را تکرار کنید.
- اما مدام رها نکنید و چک نکنید.
برای موارد خونریزی از بینی (خون دماغ)، مشورت با پزشک ضروری است. اطلاعات بررسی شده صرفاً جهت آگاهی عمومی ارائه شده و به هیچ عنوان جایگزین تشخیص و درمان پزشکی نیست.
پیشگیری از خون دماغ شدن: راهکارهای موثر برای کودکان و بزرگسالان
روشهای مختلفی برای پیشگیری از خونریزی بینی وجود دارد:
- برای مرطوب نگه داشتن هوا در خانه، از دستگاه مرطوبکننده فضا استفاده کنید.
- مصرف آسپرین را محدود کنید. زیرا باعث رقیق شدن خون و خونریزی بینی میشود. ابتدا این مسئله را با پزشک در میان بگذارید چون ممکن است مزایای مصرف آسپرین بیشتر از خطر خونریزی بینی باشد.
- مصرف متعادل داروهای ضد حساسیت و ضد احتقان. چرا که این داروها باعث خشک شدن بینی میشوند.
- برای مرطوب نگه داشتن حفرههای بینی از اسپری محلول نمک یا ژل استفاده کنید.
خونریزی بینی شایع و در اغلب موارد بیخطر است. اکثر اوقات خون دماغ از نوع قدامی است و در خانه میتوان آن را درمان کرد. معمولا این اتفاق به صورت ناگهانی رخ میدهد و مدت زمان زیادی طول نمیکشد. خونریزی قدامی در اثر عوامل مختلف، به خصوص خشکی هوا و خاراندن یا تمیز کردن مکرر بینی، رخ میدهد. اگر نمیتوانید جلوی خونریزی قدامی را بگیرید، باید فورا با پزشک تماس برقرار کنید.
سوالات متداول درباره علت خون دماغ شدن
خون دماغ چرا اتفاق میافتد؟
خون دماغ معمولاً به دلیل خشکی بینی، دستکاری بینی، سرماخوردگی، آلرژی یا ضربه ایجاد میشود.
آیا خون دماغ همیشه خطرناک است؟
خیر، بیشتر موارد خطرناک نیستند؛ اما اگر خونریزی زیاد، مکرر یا طولانی باشد باید بررسی شود.
علت خون دماغ شدن از یک سوراخ بینی بزرگسالان چیست؟
شایعترین علت خوندماغ شدن از یک سوراخ بینی در بزرگسالان خشکی مخاط، حساس شدن رگهای خونی، آلرژی، فین کردن شدید یا انحراف تیغه بینی است. اگر خونریزی مکرر، شدید یا طولانیمدت باشد، باید توسط متخصص گوش و حلق و بینی بررسی شود.
چرا صبحها یا شبها بیشتر خون دماغ میشویم؟
چون هوای داخل خانه خشکتر است و مخاط بینی هم بیشتر تحریک میشود.
آیا اسپری بینی باعث خونریزی میشود؟
بله، بعضی اسپریها اگر زیاد یا نادرست استفاده شوند میتوانند باعث خونریزی بینی شوند.
خون دماغ شدن از کدام قسمت بینی بیشتر اتفاق میافتد؟
بیشتر خون دماغها از قسمت جلوی تیغه بینی رخ میدهند؛ چون رگهای خونی آن ناحیه سطحیتر و حساستر هستند.
آیا خون دماغ شدن خطرناک است؟
اغلب خطرناک نیست و با مراقبت ساده بند میآید. اما اگر شدید، مکرر یا طولانی باشد، باید بررسی پزشکی شود.
چرا کودکان بیشتر خون دماغ میشوند؟
چون کودکان بیشتر بینی خود را دستکاری میکنند، فین شدید میکنند یا در معرض خشکی و التهاب بینی قرار میگیرند.
آیا فشار خون بالا باعث خون دماغ میشود؟
بله، فشار خون بالا میتواند شدت خونریزی را بیشتر کند یا باعث شود بند آمدن آن سختتر شود.
آیا خون دماغ شدن نشانه بیماری خاصی است؟
گاهی بله. اگر خون دماغ مکرر باشد، میتواند نشانه خشکی شدید، آلرژی، مشکلات انعقادی، فشار خون بالا یا مصرف بعضی داروها باشد.
بعد از خون دماغ چه کارهایی نباید انجام داد؟
نباید:
- بینی را محکم فین کرد.
- دراز کشید.
- سر را به عقب برد.
- جسم سنگین بلند کرد.
- داخل بینی را دستکاری کرد.
آیا خون دماغ شدن در خواب هم ممکن است؟
بله، مخصوصاً اگر هوا خشک باشد یا فرد دچار خشکی بینی، آلرژی یا التهاب باشد. گاهی فرد صبح با خون خشک شده از خواب بیدار میشود.