تراکئوستومی در زمینه ایجاد راه هوایی مستقیم در بیمارانی که به خاطر دلایل مختلف مانند بیماریهای تنفسی، آسیبهای راه هوایی و یا نیاز به حمایت طولانی مدت تنفسی، قادر به تنفس طبیعی از طریق بینی و دهان نیستند. انتخاب این روش میتواند کیفیت زندگی و وضعیت تنفسی بیمار را بهبود بخشد. مسئلهای که باید مورد توجه قرار بگیرد مراقبت صحیح از تراکئوستومی در منزل نقش بسیار مهمی در حفظ سلامت بیمار و پیشگیری از عوارض احتمالی دارد.
تراکئوستومی به جلوگیری از عوارض مختلف اعم از عفونت، انسداد راه هوایی و آسیبهای پوستی کمک میکند. بعد از ترخیص از بیمارستان، آشنایی با اصول نگهداری، تمیز کردن لوله تراکئوستومی و مراقبت از محل استوما برای بیماران و مراقبان آنها ضروری است.
برای این که اطلاعات کاملی در مورد مهمترین نکات مربوط به مراقبت از تراکئوستومی در منزل، روش صحیح تمیز کردن تجهیزات، پیشگیری از عوارض احتمالی و علائم هشدار دهندهای که نیاز به مراجعه به پزشک دارند داشته باشید تا بتوانید با اطمینان بیشتری از بیمار مراقبت کنید.
مهمترین اصول مراقبت از تراکئوستومی در منزل
با توجه به این که رعایت اصول مراقبتی صحیح میتواند خطر بروز عفونت، انسداد راه هوایی و دیگر عوارض مرتبط با تراکئوستومی را کاهش دهد توصیه میکنیم نکات مهم زیر را رعایت کنید.
- شستشوی کامل دستها با آب و صابون یا محلول ضدعفونی کننده قبل و بعد از هرگونه مراقبت
- تمیز نگه داشتن لوله تراکئوستومی و پوست اطراف استوما با توجه به دستور پزشک یا پرستار
- بررسی روزانه محل استوما از نظر قرمزی، تورم، ترشح غیرطبیعی یا علائم عفونت
- تعویض منظم پانسمان در منزل و استفاده از گاز استریل جهت کاهش خطر آلودگی
- جلوگیری از ورود آب، گردوغبار، دود و سایر آلایندهها به داخل لوله تراکئوستومی
- مرطوب نگه داشتن راه هوایی جهت جلوگیری از غلیظ شدن ترشحات و انسداد لوله
- انجام ساکشن فقط در صورت نیاز و طبق آموزش تیم درمانی
- اطمینان از ثابت بودن لوله و بند تراکئوستومی بدون ایجاد فشار یا آسیب به پوست
- در دسترس داشتن تجهیزات ضروری (کانول یدکی، دستگاه ساکشن و لوازم تمیز کردن)
- مراجعه سریع به پزشک در صورت بروز تنگی نفس، خونریزی، تب، تغییر رنگ ترشحات یا خروج ناگهانی لوله
10 قدم مهم برای تمیز کردن تراکئوستومی در منزل
- نیاز است تا دستهای خود را پیش از شروع کار به خوبی بشویید.
- تمام وسایل مورد نیاز را در محیطی تمیز و در دسترس قرار دهید.
- بیمار را در وضعیت راحت و نیمه نشسته قرار دهید.
- پانسمان قبلی را با دقت بردارید و محل استوما را بررسی کنید.
- پوست اطراف تراکئوستومی را با گاز استریل و سرم نرمال سالین تمیز کنید.
- پوست اطراف استوما را به آرامی خشک کنید.
- کانول داخلی را مطابق آموزش تیم درمان تمیز و یا در صورت نیاز تعویض کنید.
- پانسمان تمیز و مناسب را در اطراف تراکئوستومی قرار دهید.
- از ثابت بودن لوله و بند تراکئوستومی اطمینان حاصل کنید.
- بعد از اتمام کار، وضعیت تنفس بیمار را بررسی کنید و دستهای خود را مجدداً بشویید.
توجه: در صورت مشاهده خونریزی، ترشحات غیرطبیعی، تب، تنگی نفس یا علائم عفونت، باید با پزشک یا مرکز درمانی تماس بگیرید.
چگونه از عفونت تراکئوستومی جلوگیری کنیم؟
پیشگیری از ایجاد عفونت یکی از مهمترین بخشهای مراقبت از تراکئوستومی محسوب میشود. رعایت نکات بهداشتی زیر میتواند خطر بروز عفونت و عوارض مرتبط را کاهش دهد.
- برای تمیز کردن تراکئوستومی از گاز استریل و تجهیزات تمیز یا استریل استفاده کنید.
- نیاز است تا پوست اطراف استوما را به صورت منظم از نظر قرمزی، تورم، ترشح یا زخم را بررسی کنید.
- پانسمان آلوده، مرطوب یا خیس را در اسرع وقت تعویض کنید.
- لوله و کانول داخلی تراکئوستومی را مطابق برنامه توصیه شده توسط تیم درمان تمیز یا تعویض کنید.
- از ورود گردوغبار، دود سیگار و دیگر آلایندهها به راه هوایی بیمار جلوگیری کنید.
- دستگاه ساکشن و سایر تجهیزات مراقبتی را به صورت منظم تمیز و ضدعفونی کنید.
- جهت جلوگیری از غلیظ شدن ترشحات، رطوبت کافی محیط و راه هوایی بیمار را حفظ کنید.
- از تماس افراد مبتلا به سرماخوردگی، آنفلوآنزا یا عفونتهای تنفسی با بیمار تا حد امکان جلوگیری کنید.
- تمامی مراجعات پزشکی و معاینات دورهای بیمار را طبق برنامه پیگیری کنید.
مراقبت از پوست اطراف تراکئوستومی
پوست اطراف استوما به خاطر تماس مداوم با ترشحات، پانسمان و تجهیزات تراکئوستومی باعث میشود تا در معرض تحریک و آسیب قرار بگیرد. مراقبت صحیح از این ناحیه میتواند از بروز عفونت، التهاب و زخمهای پوستی جلوگیری کند.
- قبل از هرگونه مراقبت، دستهای خود را به خوبی بشویید.
- پس از تمیز کردن، پوست را به آرامی خشک کنید تا رطوبت اضافی باقی نماند.
- از محکم بستن بند تراکئوستومی که منجر به فشار و آسیب پوستی میشود، خودداری کنید.
- به هیچ عنوتن از مصرف کرمها، پمادها یا مواد ضدعفونی کننده بدون تجویز پزشک استفاده نکنید.
- جهت کاهش تحریک پوست، از پانسمانهای مناسب و بدون پرز استفاده کنید.
- در صورت مشاهده زخم، خونریزی، ترشحات چرکی یا علائم عفونت با پزشک مشورت کنید.
- برنامه مراقبت پوستی را مطابق توصیه پزشک یا پرستار ادامه دهید.
مراقبت از تراکئوستومی هنگام خواب
رعایت نکاتی که به آنها اشاره میکنیم کمک میکند هنگام خواب به حفظ باز بودن راه هوایی، کاهش تجمع ترشحات و جلوگیری از بروز مشکلات تنفسی کمک میکند.
- نیاز است تا بیمار را در وضعیت نیمهنشسته یا با کمی بالاتر بودن سر نسبت به بدن بخوابانید.
- پیش از خواب، لوله تراکئوستومی و محل استوما را از نظر تمیزی و باز بودن مسیر هوا بررسی کنید.
- در صورت لزوم و توصیه پزشک، از دستگاه بخور یا مرطوب کننده هوا جهت جلوگیری از خشک شدن ترشحات استفاده کنید.
- در صورت تجمع ترشحات، قبل از خواب ساکشن را طبق دستور تیم درمان انجام دهید.
- از محکم بودن و قرارگیری صحیح بند تراکئوستومی اطمینان حاصل کنید.
- از قرار گرفتن پتو، بالش و یا لباس روی دهانه تراکئوستومی جلوگیری کنید.
- تجهیزات ضروری مورد نیاز اعم از دستگاه ساکشن و کانول یدکی را در نزدیکی بیمار قرار دهید.
- در طول شب به علائمی مانند صدای غیرعادی تنفس، سرفههای مکرر یا افزایش ترشحات توجه کنید.
- در صورت بروز تنگی نفس، انسداد لوله یا مشکلات تنفسی ناگهانی، فوراً اقدامات اورژانسی توصیه شده توسط پزشک را انجام دهید.
- برنامه مراقبتی شبانه را طبق دستور پزشک یا پرستار ادامه دهید.
علائم هشداردهندهای از تراکئوستومی که نیاز به مراجعه فوری به پزشک دارند.
وجود برخی علائم در بیماران دارای تراکئوستومی نشان دهنده یک وضعیت اورژانسی یا عارضه جدی باشند. در صورت مشاهده هر یک از موارد زیر، نیاز است تا با پزشک خود مشورت کنید.
- ترشحات چرکی، بدبو یا افزایش غیرعادی ترشحات
- تورم شدید، قرمزی گسترده و یا درد قابل توجه اطراف استوما
- کاهش سطح هوشیاری یا خوابآلودگی غیرعادی
- سرفههای شدید همراه با اختلال در تنفس
- شنیدن صداهای غیرطبیعی از لوله تراکئوستومی همراه با مشکل تنفسی
- هرگونه تغییر ناگهانی در وضعیت عمومی بیمار که باعث نگرانی مراقب یا خانواده شود.
- تنگی نفس ناگهانی یا دشواری شدید در تنفس
- انسداد لوله تراکئوستومی و عدم بهبود با اقدامات توصیه شده
- خروج یا جابهجایی ناگهانی لوله تراکئوستومی
- خونریزی شدید یا مداوم از محل تراکئوستومی
- تغییر رنگ لبها، صورت یا ناخنها به آبی یا خاکستری
- تب بالا یا علائم عفونت شدید
تجهیزات ضروری برای مراقبت از تراکئوستومی در منزل
داشتن تجهیزات مناسب، مراقبت روزانه از تراکئوستومی را برای شما راحتتر میکند و به کاهش خطر عوارض احتمالی کمک میکند. مهمترین وسایل مورد نیاز عبارتند از
- دستگاه ساکشن جهت تخلیه ترشحات راه هوایی
- سوند ساکشن در سایز توصیه شده توسط پزشک
- کانول داخلی یا لوله تراکئوستومی یدکی (در صورت لزوم)
- سرم نرمال سالین جهت تمیز کردن و مراقبت از استوما
- گاز استریل و پانسمان مخصوص تراکئوستومی
- دستکش یکبار مصرف تمیز یا استریل
- بند یا نگهدارنده تراکئوستومی جهت تعویض در صورت نیاز
- دستگاه بخور یا مرطوب کننده هوا جهت جلوگیری از خشک شدن ترشحات
- قیچی تمیز (در صورت نیاز برای تعویض بند و پانسمان)
- ظرف یا محفظه تمیز جهت نگهداری تجهیزات مراقبتی
- محلول ضدعفونی کننده دست
- چراغ یا منبع نور مناسب جهت بررسی دقیق محل استوما
چکلیست روزانه مراقبت از تراکئوستومی در منزل
جهت حفظ سلامت بیمار و پیشگیری از عوارض احتمالی نیاز است تا به صورت روزانه بررسی شوند:
- ارزیابی و بررسی وضعیت تنفس و اطمینان از باز بودن راه هوایی
- کنترل میزان و نوع ترشحات تراکئوستومی
- کمک به بررسی لوله تراکئوستومی از نظر تمیزی و عدم انسداد
- بررسی پوست اطراف استوما از نظر قرمزی، تورم یا زخم
- تمیز کردن استوما و پوست اطراف آن طبق دستور پزشک
- بررسی محکم بودن بند تراکئوستومی بدون ایجاد فشار روی پوست
- اطمینان از آماده به کار بودن دستگاه ساکشن
- کنترل تمیزی تجهیزات و لوازم مراقبتی
- حفظ رطوبت مناسب محیط جهت جلوگیری از خشک شدن ترشحات
- بررسی وجود علائم عفونت (تب، ترشحات بدبو یا التهاب)
- اطمینان از در دسترس بودن تجهیزات ضروری و لوازم یدکی
سوالات متداول درباره مراقبت از تراکئوستومی در منزل (FAQ)
هر چند وقت یک بار باید تراکئوستومی تمیز شود؟
زمان تمیز کردن تراکئوستومی با توجه به شرایط بیمار و توصیه پزشک بستگی دارد، ولی در بیشتر موارد باید به صورت روزانه و هر زمان که ترشحات یا آلودگی مشاهده شود، تمیز شود.
آیا بیمار میتواند با تراکئوستومی صحبت کند؟
بله، برخی از بیماران با استفاده از دریچه گفتار یا با تشخیص پزشک میتوانند صحبت کنند. امکان صحبت کردن با توجه به نوع تراکئوستومی و وضعیت بیمار تعیین میشود.
اگر لوله تراکئوستومی خارج شد چه باید کرد؟
خارج شدن لوله میتواند نشان دهنده یک وضعیت اورژانسی باشد. در این شرایط باید مطابق آموزش تیم درمان اقدام کنید و در اسرع وقت با اورژانس یا پزشک تماس بگیرید.
آیا بیماران دارای تراکئوستومی میتوانند حمام کنند؟
بله، ولی باید از ورود آب به داخل لوله تراکئوستومی جلوگیری شود. استفاده از محافظ مناسب و رعایت نکات ایمنی هنگام استحمام نیاز است.
چه زمانی باید کانول تعویض شود؟
زمان تعویض کانول با توجه به نوع لوله و نظر پزشک تعیین میشود. هرگز بدون آموزش یا توصیه تیم درمان اقدام به تعویض کانول نکنید.
چگونه از خشک شدن ترشحات جلوگیری کنیم؟
استفاده از دستگاه بخور و یا مرطوب کننده هوا، مصرف مایعات کافی در صورت مجاز بودن و رعایت برنامه مراقبتی توصیه شده توسط پزشک میتواند به جلوگیری از خشک شدن ترشحات کمک کند.