زخم بستر یا زخم فشاری زمانی شکل می گیرد که فرد مدت طولانی در یک وضعیت ثابت باقی بماند و جریان خون در نواحی تحت فشار کاهش پیدا کند. این مشکل معمولاً با التهاب، آسیب پوستی و ایجاد زخم های دردناک همراه است؛ عواملی مانند تخت نامناسب، سایش پوست با سطوح، یا نشستن و خوابیدن مداوم به یک طرف، شدت آن را بیشتر می کند. مراقبت از بیمارانی که با این شرایط مواجه می شوند ساده نیست و نیاز به مهارت و آموزش دارد تا بتوان از پیشرفت زخم و بروز عوارض خطرناک جلوگیری کرد. در بسیاری از موارد، شروع درمان در خانه بهترین و قابل دسترس ترین گزینه محسوب می شود.
بسیاری از مبتلایان به زخم بستر توانایی تغییر وضعیت یا حرکت مستقل ندارند و اغلب مجبورند برای مدت طولانی در بستر یا صندلی چرخدار بمانند. سالمندان ناتوان، افراد مبتلا به آسیبهای نخاعی، بیمارانی که جراحی های سنگین ستون فقرات انجام داده اند، افرادی که دچار کما شده اند و بیماران مبتلا به دیابت نوع دو از جمله افرادی هستند که بیشتر در معرض این مشکل قرار می گیرند. در این مورد با توجه به این که چه زمانی می توان از مراقبت خانگی کمک گرفت و چه زمانی باید به کلینیک مراجعه کرد، نقش مهمی دارد. این مطلب به شما کمک می کند بهترین انتخاب را برای شرایط فرد مبتلا داشته باشید و با خیال آسوده تری از او مراقبت کنید.
روش های درمان زخم بستر در یک نگاه: مهمترین نکات کلیدی
درمان زخم بستر امکان پذیر است؟
زخم بستر، که اغلب به دلیل فشار مداوم بر نواحی خاصی از بدن و اختلال در گردش خون ایجاد می شود، نیازمند رویکردی درمانی دقیق و چندوجهی است. این نوع زخم ها معمولاً در برجستگی های استخوانی مانند پاشنه پا، لگن و پایین کمر ظاهر می شوند جایی که بی حرکتی طولانی مدت، جریان خون را به بافت های سطحی و زیرین محدود می کند. این کاهش خون رسانی می تواند به بافت آسیب رسانده و منجر به ایجاد زخم های دردناک شود.
درمان مؤثر زخم بستر به یک برنامه درمانی جامع و پیوسته نیاز دارد ولی نیاز است به این مورد توجه داشته باشید که زخم بستر با روش های معمول مانند بخیه قابل ترمیم نیست و نیازمند درمان های تخصصی تر می باشند.
انواع روش های درمان زخم بستر و انتخاب بهترین پانسمان
در این بخش به بررسی روش های درمان زخم بستر در منزل برای بهبودی خواهیم پرداخت.
سلول بنیادی
برای استفاده از این روش نیاز است تا سلول های بالغ پوست با استفاده از فاکتورهای رونویسی خاص، به حالتی مانند سلول های بنیادی تبدیل شوند. این نوع از سلول های بازبرنامه ریزی شده امکان تقسیم سریع و تمایز به انواع سلول های پوستی را برای شما فراهم می کند.
طب سنتی
استفاده از روش های طب سنتی در صورتی انتخابی مناسبی است که زخم ها از نوع بدخیم باشند. استفاده از ژل آلوئه ورا در این روش به این صورت است که بر روی محل آسیب بزنید و پس از گذشت ۴۰ دقیقه محل زخم را بشویید. توصیه می کنیم یک بار صبح و یک بار شب از این ژل استفاده شود.
کرم های موضعی
کرم های موضعی جهت کم کردن التهاب و عفونت زخم ایجاد می شود و کمک می کند تا محیط محافظتی ایجاد شود و عفونت به حداقل برسد و بافت آسیب دیده ترمیم یابد.
اسپری
بیشترین کاربرد را در درمان تاول زخم بستر دارد و از زخم و عفونتها جلوگیری می کنند و با گذشت زمان به بهبود و ترمیم زخم کمک می کند. بنزوئین ماده ای مهم در ترکیبات اسپری های درمانی زخم بستر می باشد که درد ناشی از زخم بستر را کم تر می کند.
تشک
تشک های انتخابی برای استفاده از نوع مواج میشناسند. این مدل تشک ها فشار وارد شده را کاهش خواهد داد.
آنتی بیوتیک
با توجه به این که عفونت یکی از عوارض بارز زخم بستر است جهت درمان این نوع زخم و عفونت ناشی از آن پزشک برای شما انواع آنتی بیوتیک را تجویز خواهد کرد.
رژیم غذایی
داشتن رژیم غذایی مخصوصی در بهبود زخم بستر به شما کمک می کند. مواد غذایی، ویتامین ها و مواد لازم برای ترمیم زخم بستر در محصولاتی مانند مرغ، تخم مرغ، کاهو، غلات، آجیل های مفید مانند بادام، ذرت شیرین و اسفناج مواد غذایی موثر هستند.
جراحی
آن دسته از افرادی که در درجه آخر bedsores هستند، جراحی گزینه ای مناسب برای آن ها خواهد بود. انتخاب روش جراحی کمک می کند تا بافت مرده برداشته شود و در ادامه زخم تمیز و بخیه خواهند زد.
فتوتراپی
این شیوه درمانی از نورهای خاص مانند لیزرهای کم توان یا LED برای تحریک فرایندهای ترمیمی طبیعی بدن استفاده می شود. فتوتراپی با تسریع روند بهبودی و کاهش احتمال عفونت، گزینه مناسبی برای زخم های مقاوم به درمان است. اغلب، این روش در کنار استفاده از پانسمان های پیشرفته یا وکیوم تراپی استفاده می شود.
پلاسما تراپی در صورت وجود زخم بستر عمیق
این تکنیک مدرن با استفاده از پلاسما سرد (Cold Plasma) به مقابله با زخم های عمیق و مزمن می پردازد. پلاسما، حالتی از ماده با خواص ضد میکروبی و ترمیمی قوی، از طریق یون ها و ذرات خود، عوامل بیماری زا (باکتری ها، قارچ ها و ویروس ها) را از بین برده و به پاکسازی و ترمیم زخم کمک می کند.
Platelet-Rich Plasma
در این روش، با استخراج پلاسمای غنی از پلاکت از خون خود بیمار و تزریق آن به ناحیه زخم، فرآیند ترمیم طبیعی بدن تحریک می شود. این تکنیک با حداقل عوارض جانبی، به بازسازی بافت های آسیب دیده کمک خواهد کرد.
درمان زخم بستر با FAT ممبران
این روش پیشرفته، با بهره گیری از سلول های بنیادی موجود در چربی خود بیمار، روند بازسازی بافت را سریع تر می کند. پس از استخراج، تصفیه و فرآوری چربی از نواحی مانند شکم یا ران، سلول های بنیادی و فاکتورهای رشد فعال شده و سپس به صورت موضعی در اطراف یا درون زخم تزریق یا به عنوان غشا استفاده می شوند.
لیزر درمانی
استفاده از پرتوهای لیزر کم توان روشی غیرتهاجمی و بدون درد برای درمان زخم بستر است. این تکنیک با تحریک سلول ها و بافت های اطراف زخم، به طور قابل توجهی سرعت ترمیم را افزایش می دهد.
وکیوم تراپی
این روش نوین با اعمال فشار منفی کنترل شده توسط دستگاهی مخصوص، ترشحات و عفونت های زخم را تخلیه کرده، خون رسانی را بهبود می بخشد و محیطی مناسب برای ترمیم بافت ایجاد می کند.
دبریدمان زخم بستر
دبریدمان فرآیندی ضروری برای پاکسازی زخم از بافت های مرده، عفونی و نکروزه است. این کار با جلوگیری از گسترش عفونت و فراهم کردن بستری سالم، به ترمیم سریع تر زخم کمک می کند.
اوزون تراپی
گاز اوزون (O3) با خواص قوی ضدعفونی کنندگی و ترمیم کنندگی، در این روش به صورت موضعی یا سیستمیک برای درمان زخم بستر به کار می رود. اوزون تراپی با کنترل عفونت و افزایش اکسیژن رسانی به سلول ها، روند بازسازی بافت را تسریع می بخشد.
کاهش فشار روی ناحیه مربوطه
وارد آمدن فشار مستمر، خون رسانی و اکسیژن رسانی به بافت های زیرین را با اختلال مواجه کرده و می تواند وضعیت زخم را وخیم تر کند. برای مقابله با این مسئله، تغییر وضعیت بیمار به صورت دوره ای (هر دو ساعت یک بار) امری ضروری است. استفاده از وسایل کمکی تخصصی مانند انواع بالشتک ها (فومی، ژلی) یا تشک های طبی ضد زخم بستر، به پخش متعادل وزن بدن کمک کرده و مانع از وارد آمدن آسیب جدی به نواحی حساس می شود. این ابزارها نه تنها فشار وارده بر محل زخم را کاهش می دهند، بلکه به طور کلی به بهبود راحتی بیمار و پیشگیری از گسترش آسیب کمک می کند.
بهداشت زخم
حفظ بهداشت کامل زخم، نقشی حیاتی در ممانعت از بروز عفونت و سرعت بخشیدن به روند ترمیم کمک می کند. تمیز نمودن دقیق ناحیه زخم با استفاده از محلول های ملایم پاک کننده (نرمال سالین یا محلول های ضدعفونی کننده سازگار با بافت) از اهمیت بالایی برخوردار است. پس از انجام مرحله پاکسازی، انتخاب پانسمان متناسب با ویژگی های زخم (مانند عمق و میزان ترشح) اهمیت ویژه ای پیدا می کند.
برای زخم های کم عمق، پانسمان های مبتنی بر هیدروژل یا فوم گزینه های مناسبی محسوب می شوند. در مقابل، زخم های عمیق تر ممکن است نیازمند استفاده از مواد پرکننده استریل جذب کننده ترشحات باشند.
در این موارد می توانید از خدمات پانسمان در منزل سلامت نوین استفاده کنید. جهت کسب اطلاعات بیشتر در این زمینه با شماره های درج شده در سایت تماس بگیرید.
دستورالعمل های غذایی برای بیماران زخم بستر جهت تسریع روند بهبودی
- تغذیه مناسب: پروتئین منابعی چون گوشت سفید، ماهی، تخم مرغ، حبوبات و لبنیات کم چرب برای بازسازی بافت ضروری خواهد بود.
- ویتامین ها و مواد معدنی:
- ویتامین E و آنتی اکسیدان ها: التهاب را کاهش می دهد و از بافت ها محافظت می کنند.
- روی (Znc): (مغزها، گوشت قرمز، غلات کامل) در ترمیم بافت و تقویت ایمنی نقش دارد.
- ویتامین C: (مرکبات، کیوی، فلفل دلمه ای) به تولید کلاژن کمک می کند.
- ویتامین A: (هویج، سیب زمینی شیرین، جگر) برای بازسازی پوست نیاز است.
- آب و مایعات کافی: هیدراتاسیون مناسب، خون رسانی و ترمیم بافت را بهبود می بخشد.
چگونه می توان از ایجاد بیماری زخم بستر جلوگیری کرد؟
توصیه می کنیم که
- تغییر وضعیت بیمار: هر 2 ساعت یک بار برای جلوگیری از فشار مداوم
- استفاده از تجهیزات کمکی: تشک های مواج یا بالشتک های مخصوص برای توزیع وزن.
- بهداشت پوست: تمیز و خشک نگه داشتن ناحیه اطراف زخم برای پیشگیری از عفونت.
- کنترل بیماری های زمینه ای: مدیریت دیابت، فشار خون و مشکلات عروقی.
- حمایت روانی: مشاوره و حمایت عاطفی برای مقابله با اضطراب و افسردگی.
- فعالیت فیزیکی (در صورت امکان): حرکات ملایم و فیزیوتراپی برای بهبود گردش خون.
- می توانید از بالش یا پدهای مخصوص (فوم یا ژل) جهت کاهش فشار روی نقاط حساس (پاشنه، باسن، کمر) استفاده کنید.
- بهتر است پوست را تمیز و خشک نگه دارید. (به خصوص پس از تعریق یا بی اختیاری ادرار)
- می توانید در صورت لزوم از کرم های مرطوب کننده یا موانع محافظتی (زینک اکسید) برای پوست های حساس استفاده کنید.
- به هیچ عنوان از ماساژ نقاط تحت فشار خودداری کنید.
- انجام برخی از حرکات کوچک (بلند کردن بازوها یا چرخش مچ پا) جریان خون را بهبود می بخشد.
اگر زخم بستر را درمان نکنیم چه اتفاقی می افتد؟
- استئومیلیت: اگر زخم بستر به عمق استخوان گسترش یابد (مراحل پیشرفته ۳ و ۴)، عفونت استخوان یا استئومیلیت به وجود می آید.
- سپسیس: وضعیتی وخیم که در آن عفونت به جریان خون راه یافته و در سراسر بدن منتشر می شود.
- نکروز: در اثر عدم درمان زخم بستر، بافت ها دچار مرگ (نکروز) شده و سیاه می شوند که این حالت می تواند با بوی نامطبوعی همراه باشد.
- سلولیت: این وضعیت زمانی رخ می دهد که باکتری ها به پوست و لایه های زیرین آن نفوذ کرده و باعث التهاب، سرخی، احساس گرما، ورم و درد می شوند. در صورت عدم رسیدگی، عفونت می تواند وارد خون شود.
- آبسه: به تجمع موضعی چرک در زیر پوست گفته می شود که برای بهبود، معمولاً نیاز به تخلیه و در برخی موارد، مصرف آنتی بیوتیک های قوی و مداخله جراحی دارد.