آرتروز در سالمندان (استئوآرتریت) یک بیماری مزمن مفصلی است که به تدریج باعث می شود غضروفهای محافظ مفاصل فرسوده شوند. آرتروز به علت های مختلفی از جمله چاقی، التهاب مزمن و … بروز می کند. این بیماری مفصلی علائمی که دارد که نشان میدهد شخص به آرتروز مبتلا شده است. علائمی همچون درد مفصل، صدا دادن مفصل هنگام حرکت و …آرتروز به طور کامل قابل درمان نیست ولی با انجام یک سری روش ها مثل دارو درمانی، ورزش و … می توان تا حد زیادی این بیماری را کنترل کرد. در ادامه این مقاله با ما همراه باشید تا پاسخ سوالات خود را در مورد بیماری آرتروز پیدا کنید.
آرتروز در سالمندان چیست؟
همان طور که در مقدمه گفته شد، آرتروز یک بیماری مزمن مفصلی است که باعث از بین رفتن تدریجی غضروف مفاصل می شود. این بیماری در سالمندان شدید تر است. زمانی که غضروف که لایه ی لغزنده ای بین مفاصل است، از بین می رود، استخوان ها به هم میرسد و به مرور زمان ساییده می شود و باعث درد و محدودیت در حرکت و انجام کارهای روزانه می شود.
علت بیماری آرتروز چیست؟
علت بیماری آرتروز می تواند تنها یک مورد و یا ترکیبی از چند مورد باشد. مثلا در شخصی ممکن است علت ابتلا به آرتروز آسیب مفصلی مثل شکستگی و دررفتگی باشد و در شخص دیگری زمینه ی ارثی و اضافه وزن باشد. مهم ترین علل ابتلا به آرتروز به شرح زیر است:
پیر شدن بدن (بالا رفتن سن)
با افزایش سن خاصیت و عملکرد غضروف ها کاهش پیدا میکند و ترمیم به کندی صورت میگیرد.
چاقی
یکی از مهم ترین دلایل ابتلا به آرتروز، اضافه وزن و چاقی است که فشار زیادی به مفاصل بخصوص زانو و لگن وارد می کند.
زیاد استفاده کردن از مفاصل و فشار زیاد روی مفاصل
کسانی که در طول عمرشان زیاد ایستادند، زیاد راه رفتند و یا فعالیت های سنگین بدنی داشته اند، بیشتر در معرض ابتلا به بیماری آرتروز قرار خواهند گرفت.
آسیب های قبلی مفصلی
اگر شخصی در گذشته شکستگی، در رفتگی یا آسیب های ورزشی دیده باشد، زودتر به آرتروز دچار خواهد شد.
وراثت و ژنتیک
کسانی که در خانواده بیماری آرتروز را داشته باشند، مستعد ابتلا به آرتروز هستند.
التهاب مزمن
بیماری های مفصلی دیگر مثل روماتیسم، زمینه ساز بروز آرتروز هستند.
علائم بیماری آرتروز در سالمندان چیست؟
آرتروز در سالمندان نشانه های زیادی دارد. هر چه قدر سن بالاتر باشد ابتلا به این بیماری امکان بیشتری دارد و علائم زیادتری از خون نشان می دهد. علائم در همه ی افراد یکسان نیست. از جمله علائم آرتروز در سالمندان می توان به موارد زیر اشاره کرد:
درد مفصل درگیر آرتروز
دردی که به طور ثابت و یا دردی که با فعالیت بیشتر می شود و با استراحت و خوردن مسکن کمی بهتر می شود، نشانه ی آرتروز است.
خشکی مفصل
مفصلی که درگیر آرتروز شده است دچار خشکی به خصوص صبح ها بعد از بیدار شدن از خواب و یا بعد از مدت طولانی بی حرکتی، می شود.
تورم و التهاب خفیف در اطراف مفصل
مفصلی که دچار آرتروز شده است ممکن است دچار کمی ورم و التهاب شود. این اتفاق به خصوص در مفصل زانویی که آرتروز دارد، مشهود است.
محدودیت در حرکت
مفاصلی مثل زانو، شانه و انگشتان اگر درگیر آرتروز شوند، در حرکت محدودیت پیدا خواهند کرد.
صدا دادن مفاصل هنگام حرکت
مفصلی که آرتروز دارد، هنگام حرکت دادن صدای تق تق می دهد که این صدا یکی از نشانه های بارز ابتلا به آرتروز است.
انواع آرتروز در سالمندان
آرتروز به خصوص در سالمندان انواع مختلفی دارد. از جمله:
آرتروز سایشی (استئوآرتریت-osteoarthritis)
این نوع از آرتروز در سالمندان شایع تر است. از علائم این نوع آرتروز می توان درد، خشکی، تورم و محدودیت حرکتی را نام برد. در این بیماری با بالا رفتن سن، غضروف مفصلی به مرور زمان دچار تخریب و فرسایش می شود. معمولا استئوآرتریت در مفاصل زانو، ستون فقرات، لگن و دست ها دیده می شود.
آرتریت روماتوئید (Arthritis Rheumatoid)
این بیماری یک بیماری خودایمنی است که ممکن است در سنین سالمندی هم ایجاد شود. در این نوع آرتروز، سیستم ایمنی به مفاصل حمله می کند. بیشتر اوقات مفاصل کوچک مثل انگشتان و مچ ها به صورت قرینه دچار این نوع بیماری می شوند. کاهش وزن، التهاب شدید، خستگی و گاهی اوقات تب از نشانه های این بیماری است. درد مفصل مبتلا به آرتریت روماتوئید حتی هنگام استراحت هم وجود دارد.
نقرس (GOUT)
این نوع از آرتروز در اثر افزایش اسید اوریک بدن به وجود می آید. حملات ناگهانی و شدید درد و ورم در مفاصل به خصوص در انگشت شست پا از علائم نقرس است. این بیماری در مردان بیشتر از زنان شایع است. استفاده از مواد غذایی پر پروتئین مثل گوشت قرمز، الکل و یا بعضی از داروها این بیماری را تشدید خواهد کرد.
آرتریت پس از آسیب (Post-traumatic Arthritis)
همان طور که گفتیم کسانی که در گذشته دچار شکستگی، دررفتگی و … شده باشند، ممکن است بعد از سال ها به آرتریت مبتلا شوند. این بیماری معمولا یک مفصل که در گذشته آسیب دیده است را (مثل زانوی آسیب دیده) هدف قرار می دهد.
آرتریت عفونی (Septic Arthritis)
آرتریت عفونی در اثر ورود میکروب به مفصل اتفاق می افتد. درد ناگهانی شدید، قرمزی، تب و ناتوانی در حرکت از نشانه های آرتریت عفونی است. این بیماری نیازمند درمان فوری با آنتی بیوتیک و یا تخلیه ی مفصل دارد. سالمندانی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند و یا مفصلشان را جراحی کرده اند، بیشتر در معرض ابتلا به آرتریت عفونی هستند.
اسپوندیلوآرتروپاتی ها (مثل آرتریت آنکیلوزان)
این بیماری در سالمندان کمتر دیده می شود ولی در صورت مزمن شدن در سنین بالا هم دیده می شود. از نشانه های این بیماری می توان به درد کمر و یا پشت که حتی با استراحت هم خوب نمی شود و خشکی بدن در صبح نام برد.
آرتروز زانو در سالمندان
آرتروز زانو در سالمندان یکی از مشکلات رایج در این افراد است که به خاطر فرسایش و از بین رفتن غضروف های زانو به وجود می آید. وقتی که به مرور زمان این غضروف ها از بین روند، استخوان ها به صورت مستقیم به روی هم ساییده و باعث ایجاد درد، خشکی و تورم زانو می شود. این درد معمولا موقع راه رفتن، بالا پایین رفتن از پله و یا ایستادن طولانی مدت بیشتر می شود. بالا رفتن سن، ضربه خوردن زانو، اضافه وزن این بیماری را بدتر و شدیدتر می کند.
آرتروز با تغییر سبک زندگی ورزش کردن، کاهش وزن، فیزیوتراپی و … قابل کنترل است ولی در مواردی که این بیماری شدید باشد، نیاز به تعویض مفصل زانو است.
درمان آرتروز زانو در سالمندان
آرتروز زانو به خصوص در سالمندان درمان قطعی ندارد ولی از ترکیب روش های غیر جراحی و در موارد شدید از جراحی برای کنترل این بیماری استفاده می شود. بهتر است که ابتدا از روش های ساده مثل کاهش وزن برای کم شدن فشار بر روی زانو، تمرینات ورزشی مناسب برای تقویت عضلات اطراف زانو و استفاده از داروهای مسکن و ضدالتهاب برای کنترل درد استفاده نمود. بعد از روش هایی که گفته شد فیزیوتراپی نیز نقش مهمی در بهبود حرکت مفصل زانو و کاهش دردش دارد. بعد از انجام این موارد اگر همچنان درد زانو و محدودیت های حرکتی اش باقی بود، پزشک تزریق داروهایی مثل کورتون یا اسید هیالورونیک به داخل مفصل را تجویز می نماید. اگر با انجام این کارهایی که گفته شد همچنان درد شدید و محدودیت حرکتی باقی بود، جراحی تعویض مفصل زانو می تواند آخرین گزینه برای بیماران آرتریت زانو باشد.
آرتروز دست در سالمندان
آرتروز دست در سالمندان (Osteoarthritis of the hand) یک بیماری مفصلی مزمن و آزار دهنده است که غضروفهای مفصل دست که کوچک هستند، به تدریج تحلیل می روند و باعث ساییدگی استخوان ها می شود. این بیماری باعث کاهش عملکرد دست ها و همچنین باعث مختل شدن فعالیت روزانه ی افراد می شود. در آرتروز دست مفاصل پایه ی انگشتان، مفاصل بین بندهای انگشتان، بیشتر درگیر می شوند.
دلایل آرتروز دست در افراد سالمند
آرتروز دست در سالمندان میتواند ناشی از عوامل مختلفی باشد.
پیر شدن طبیعی بافت ها
با بالا رفتن سن غضروف ها ضعیف می شوند و عملکرد خود را به تدریج از دست می دهند.
استفاده ی زیاد از دست ها
کسانی که در طول سالیان سال از دست هایشان بیشتر استفاده می کنند و فعالیت یدی دارند، بیشتر در معرض ابتلا به آرتروز هستند.
عوامل ژنتیکی و وراثت
یکی از دلایل ابتلا به آرتروز، سابقه ی خانوادگی و ژنتیک است.
زن بودن
زنان بیشتر از مردان مستعد ابتلا به آرتروز دست هستند. این بیماری به ویژه بعد از یائسگی برای زنان اتفاق می افتد.
ضربه های قبلی
یکی دیگر از دلایل آرتروز دست، شکستگی و یا آسیب های قبلی دست است.
چاقی
افزایش وزن در به وجود آمدن بیماری های التهابی مفصل مثل آرتروز دست تاثیر زیادی دارد.
آرتروز دست چه علائمی دارد؟
- درد و خشکی و سفتی انگشتان دست بخصوص صبح ها و یا بعد از مدتی بی حرکتی
- تورم و تغییر شکل مفاصل
- ایجاد برجستگی ها و برآمدگی های استخوانی کوچک
- کاهش قدرت دست و انگشتان در انجام کارهای ظریف مثل نوشتن و بستن دکمه
- صدای قرچ قرچ هنگام حرکت مفاصل
تشخیص آرتروز دست در سالمندان با معاینه ی فیزیکی و عکس رادیولوژی است.
برای درمان آرتروز دست در سالمندان می توان از روش های غیر جراحی مثل استراحت دست، استفاده از مسکن ها و داروهای ضد التهاب مثل ایبوپروفن و یا استامینوفن، استفاده از آتل های مخصوص دست، فیزیوتراپی و تزریق کورتون استفاده نمود.
در مواردی که آرتروز دست شدید باشد، برداشتن بخش های آسیب دیده ی مفصل و یا ثابت کردن مفصل و در نهایت و در مواردی خاص، تعویض مفصل تجویز می شود.
آرتروز مچ پا در سالمندان
در آرتروز مچ پا در سالمندان مانند دیگر انواع آرتروز، غضروف مچ پا به تدریج تخریب می شود و باعث ایجاد درد و خشکی و کاهش حرکت در مچ پا می شود. این بیماری در افراد سالمند ممکن است به دلایلی از جمله آسیب های قبلی، بیماری های دیگر و یا فرسایش طبیعی به وجود بیاید.
علل ابتلا به آرتروز مچ پا
بعضی موارد مثل بالا رفتن سن، آسیب های قبلی مثل پیچ خوردگی های پا، شکستگی ها و جراحی های مچ پا باعث تخریب مفصل و غضروف می شوند. فعالیت های روزمره ی زیاد و چاقی باعث فشار بر روی پاها و بخصوص مچ پا می شود.
علائم ابتلا به آرتروز مچ پا
درد مچ پا بخصوص در هنگام راه رفتن و ایستادن، تورم و التهاب اطراف مچ پا، احساس لغزش و خالی کردن پا و صدای تق تق مچ پا از نشانه های آرتروز مچ پا است. برای تشخیص آرتروز مچ پا پزشک از معاینه ی فیزیکی، عکس رادیولوژی و ام آر آی استفاده می نماید.
برای درمان آرتروز مچ پا می توان از درمان های راحت تر مثل کاهش وزن، استراحت و پرهیز از زیاد ایستادن و فشار روی مچ پا، استفاده از کفش مناسب و کفی طبی، خوردن قرص های مسکن و ضد التهاب، فیزیوتراپی و تمرین های کششی و تقویتی استفاده نمود.
در مواردی درمان جراحی تجویز می شود که شامل آرتروسکوپی برای تمیز کردن مفصل و برداشتن استخوان اضافه، فیوژن مفصل (ادغام استخوان ها)، برای ثابت کردن مچ پا و کاهش درد و در موارد شدید تعویض مفصل مچ پا می باشد.
آرتروز گردن در سالمندان
آرتروز گردن یا ساییدگی مفاصل گردن یکی دیگر از مشکلات شایع بین افراد بخصوص افراد مسن و سالمندان است که به دلیل فرسایش غضروف ها در ستوان فقرات گردنی ایجاد می شود. با بالا رفتن سن، غضروف بین مهره های گردن نازک شده و مفاصل دچار ساییدگی و التهاب می شود.
وقتی که این تغییرات به وجود بیاید، گردن درد، سردرد و محدودیت حرکتی در گردن اتفاق می افتد. علاوه بر اینها فشار بر روی اعصاب گردن ممکن است باعث بی حسی و یا ضعف در دست ها و بازوها شود. استفاده ی نامناسب و زیاد از گردن و دست ها، افزایش سن، آسیب های قبلی و … همه در بروز این بیماری نقش دارند.
تشخیص آرتروز گردن بر اساس گرفتن شرح حال از بیمار، معاینه ی فیزیکی و تصویر برداری به صورت رادیولوژی و ام آر آی می باشد. استراحت، فیزیوتراپی، استفاده از مسکن ها و تمرینات ورزشی و استفاده از گردنبند طبی جزو کارهای درمانی آرتروز گردن است.
در مواردی که علائم بیمار شدید باشد، جراحی برای کاهش فشار بر روی نخاع انجام می شود. برای پیشگیری از آرتروز گردن باید یک سری موارد مثل تمرینات ورزشی منظم، جلوگیری از فشار شدید روی گردن و … را رعایت کرد.
آیا آرتروز درمان دارد؟
متاسفانه آرتروز درمان قطعی ندارد ولی روش هایی برای کنترل بیماری و بالا بردن کیفیت بیماران مبتلا به آرتروز وجود دارد.
دارو درمانی
دارو درمانی شامل استفاده از مسکنها، داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs) و در برخی موارد داروهای ضدافسردگی یا کورتیکواستروئیدها می باشد.
فیزیوتراپی
انجام فیزیوتراپی با دستگاه و انجام تمرینات ورزشی، و سایر تکنیکها برای بهبود حرکت، کاهش درد و افزایش قدرت مفاصل آسیب دیده.
تزریق
تزریق ژل یا PRP (پلاسمای غنی از پلاکت) در مفصل یا تزریق کورتیکواستروئیدها.
کاهش وزن
کاهش وزن می تواند علائم آرتروز مثل درد و فشار زیاد بر روی مفصل را تا حد زیادی کم کند.
استفاده از وسایل کمکی
استفاده از وسایل طبی مثل کفش طبی، زانو بند طبی، گردنبند طبی و کفی طبی در کنترل علائم آرتروز تاثیر به سزایی دارد.
جراحی
در مواردی که روش های غیر جراحی برای کنترل علائم آرتروز جواب ندهد، پزشک جراحی و یا تعویض مفصل را تجویز می نماید.
روش های درمان آرتروز
از روش های مختلفی مثل استفاده از داروهای مسکن، تغییر سبک زندگی و کاهش وزن و تزریق به داخل مفصل زانو و … برای درمان و کنترل آرتروز استفاده می شود اما در این بین فیزیوتراپی، ورزش و کاردرمانی بسیار تاثیر گذار تر و کم خطر نسبت به بقیه ی روش ها هستند. اگر برای درمان آرتروز نیاز به کاردرمانی در منزل داشته باشید می توانید از خدمات سلامت نوین در این زمینه استفاده کنید.
فیزیوتراپی
فیزیوتراپی هم یکی از شاخه های پزشکی است که در کنار درمان های پزشکی (عمل جراحی، دارو درمانی)، با انجام یک سری نرمشهای مخصوص و با استفاده از دستگاه، در کاهش درد و یا کمک به عملکرد بیمار بسیار موثر است.
ورزش
ورزشهای ملایم و کمفشار مانند پیادهروی، دوچرخهسواری، شنا، و تمرینات کششی میتوانند به کاهش درد و بهبود عملکرد مفاصل کمک کنند.
کاردرمانی
کاردرمانی برای آرتروز شامل مجموعهای از اقدامات مثل تمرینات تقویتی و کششی، استفاده از وسایل کمکی، آموزش در مورد محافظت از مفصل و … است که به فرد مبتلا کمک میکند تا با شرایط خود کنار بیاید و زندگی فعالتری داشته باشد.
آیا ورزش برای درمان آرتروز سالمندان موثر است؟
ورزش می تواند در درمان و کنترل آرتروز سالمندان بسیار موثر باشد. ورزش های ملایم و راحت مثل پیاده روی، شنا، دوچرخه سواری می تواند به کاهش درد و التهاب و خشکی مفاصل کمک شایانی کند. ورزش های کششی باعث انعطاف پذیری مفصل شده و به مفاصل کمک می کند تا راحت تر حرکت کند.
ورزش های تعادلی می توانند خطر سقوط در سالمندان را کم کنند و به همین علت این ورزش ها از اهمیت زیادی برخوردارند. کاهش وزن با کم کردن فشار روی مفاصل بخصوص مفاصل لگن و زانو، بسیار مهم است.
چگونه از ابتلا به آرتروز در سنین بالا جلوگیری نماییم؟
برای جلوگیری از آرتروز در سنین بالا، باید از سنین جوانی و یا حتی کودکی سبک زندگی سالمی داشته باشیم. پایین بودن وزن برای تمام سنین در جلوگیری از آرتروز در میانسالی و سالمندی بسیار مهم است. رژیم غذایی مناسب که شامل سبزیجات، میوه جات، مواد غذایی سرشار از کلسیم و پروتئین هم یکی دیگر از مواردی است که می تواند از آرتروز جلوگیری کند. انجام ورزش های مناسب مثل پیاده روی، دوچرخه سواری به حفظ انعطاف پذیری عضلات اطراف مفاصل کمک می کند. داشتن خواب کافی در شبانه روز باعث می شود که بافت های مفصلی ترمیم شود و التهاب کم شود.
یکی دیگر از راه های جلوگیری از آرتروز در سنین بالا مدیریت استرس است. استرس باعث می شود مفاصل ملتهب شود. نکته ی دیگر رعایت کردن فعالیت های بدنی می باشد. از انجام فعالیت های سنگین و بلند کردن اجسام سنگین خودداری نمایید. در صورت کمبود ویتامین دی بدن، از مکمل های ویتامین استفاده کنید.
نتیجه گیری
آرتروز یک بیماری شایع مفصلی است که در بین تمام سنین بخصوص در بین سالمندان شایع تر است. در این بیماری غضروف بین مفاصل به تدریج از بین می رود و استخوان ها ساییده می شود. روش های مختلفی برای کنترل این بیماری مثل داروهای ضد التهاب، ورزش و پیاده روی، تغذیه ی مناسب، کاهش وزن، فیزیوتراپی و در آخر تعویض مفصل وجود دارد. با انجام یک سری کارها از سنین پایین تر مثل کاهش وزن، ورزش کردن، غذاهای سرشار از ویتامین دی و پروتئین و … می توان از بروز این بیماری در سنین بالا و میانسالی جلوگیری نمود.