دیابت در سالمندان چیست؟
دیابت یکی از بیماری های شایع به خصوص در بین سالمندان است که تاثیرات زیادی بر سلامت و کیفیت زندگی این افراد دارد. در بعضی افراد به خصوص افراد چاق و کم تحرک، افراد پر استرس و کسانی که سابقه ی بیماری قند خون در خانواده را دارند، بدن ممکن است با بالا رفتن سن در برابر انسولین مقاوم تر شود که این وضعیت منجر به ابتلا به بیماری دیابت نوع دو شود. علائم دیابت در سالمندان تقریبا با علائم دیابت در جوانان یکسان است. علائمی مثل تاری دید، تشنگی زیاد، تکرر ادرار و کاهش وزن نشان دهنده ی بیماری دیابت نوع دو است که در سالمندان این علائم به کهولت سن و یا بیماری های دیگر نسبت داده می شود. نکته ی قابل توجه در مورد دیابت نوع دو این است که اگر این بیماری کنترل نشود می تواند باعث به وجود آمدن بیماری دیگری مثل بیماری های قلبی، کلیوی، بینایی و … شود. اگر سالمند شما توانایی حرکت ندارد و نیاز به ویزیت پزشک در منزل دارد، برای استفاده از خدمات ویزیت سالمندان در منزل کرج و تهران می توانید با شماره تلفن های سلامت نوین در هر ساعت از شبانه روز تماس بگیرید.
انواع دیابت در سالمندان کدام است؟
در افراد سالمند دو نوع اصلی دیابت نوع یک و نوع دو و پیش دیابت وجود دارد. همان طور که گفتیم دیابت یک بیماری بسیار جدی است که حتما باید پیگیری و کنترل شود.
پیش دیابت
زمانی که عدد قند خون در آزمایش بالاتر از حد نرمال باشد، شخص به پیش دیابت مبتلا شده است که هشدار بسیار مهمی برای شخص است چرا که با نادیده گرفتن این موضوع، شخص به دیابت نوع دو مبتلا می شود. پیش دیابت معمولا بدون علامت است که با انجام آزمایش خو نشان داده می شود. شخصی که به پیش دیابت مبتلا شده است باید با تغییر سبک زندگی، تغییر رژیم غذایی، کم کردن استرس و … از قطعی شدن دیابت نوع دو، جلوگیری کند.
دیابت نوع دو
دیابت نوع دو رایج ترین نوع دیابت در بین افراد به خصوص افراد مسن است. در دیابت نوع دو بدن انسولین کافی تولید نمی کند و یا بدن قادر به استفاده ی موثر از انسولین نیست. عواملی مثل سابقه ی خانوادگی و یا ژنتیک، کم تحرکی، چاقی، استرس و … در ابتلا به دیابت نوع دو نقش بسیاری دارند. با توجه به بالا بودن سن در افراد مسن و داشتن بیماری های دیگری غیر از دیابت، کنترل این بیماری از اهمیت ویژه ای برخوردار است.
دیابت نوع یک
این نوع دیابت، معمولا از سنین کودکی و یا جوانی شروع و تشخیص داده می شود. در دیابت نوع یک، بدن دیگر توانایی تولید انسولین را نخواهد داشت.
علائم دیابت در سالمندان
در حدود نود درصد از افراد به دیابت نوع دو و حدود ده درصد، مبتلا به دیابت نوع یک هستند. دیابت علائم و نشانه های زیادی دارد از جمله:
- خشکی دهان و تشنگی بیش از حد: بالا بودن سطح قند خون باعث تشنگی شدید و زیاد و نوشیدن آب به صورت مکرر می شود.
- تکرر ادرار: وقتی که قند خون بالا باشد، شخص نیاز مکرر به ادرار کردن پیدا می کند.
- تاخیر در خوب شدن زخم ها: افراد مبتلا به دیابت، اگر در بدنشان زخمی و یا عفونتی باشد، به خصوص در ناحیه ی پا، دیر بهبود پیدا می کند.
- تاری دید: بالا بودن قند خون بر بینایی و دید تاثیر منفی میگذارد و باعث کم بینایی و یا نابینایی می شود.
- خستگی: یکی دیگر از علائم دیابت، خستگی و ضعف عمومی بدن بدون علت است.
- کاهش وزن: لاغر شدن بدون دلیل می تواند از علائم دیابت باشد.
دیابت در سالمندی چه عوارضی دارد؟
دیابت در سالمندان اگر کنترل و مدیریت نشود، منجر به عوارض متعددی می شود. مهم ترین عوارض دیابت در سالمندان عبارت است از:
- بیماری های قلبی عروقی: دیابت ممکن است باعث به وجود آمدن بیماری های قلبی عروقی به خصوص در افرادی که سابقه ی فشار خون بالا، نارسایی قلبی، سکته ی مغزی و بیماری عروق کرونر دارند، می شود.
- مشکلات بینایی: دیابت می تواند سبب به وجود آمدن مشکلات چشمی مانند رتینوپاتی دیابتی (آسیب به شبکیه ی چشم)، آب مروارید، گلوکوم (فشار چشم بالا) شود.
- آسیب های عصبی (نوروپاتی دیابتی): نوروپاتی دیابتی یکی از شایع ترین عوارض دیابت است. این آسیب عصبی می تواند باعث ایجاد درد، سوزش، ضعف اندام ها به خصوص دست و پا شود.
- بیماری های کلیوی (نفروپاتی دیابتی): دیابت کنترل نشده به تدریج به کلیه ها آسیب می زند و باعث نارسایی کلیه می شود.
- زخم های پوستی و عفونت ها: در افراد مبتلا به دیابت، به دلیل ضعف سیستم ایمنی، زخم ها و عفونت ها دیرتر خوب می شوند و در صورت عدم رسیدگی به زخم ها، آسیب جدی به ناحیه وارد می شود و گاهی اوقات منجر به قطع عضو می شود.
- افت قند خون (هیپوگلیسمی): در صورت کنترل نکردن دیابت و نداشتن برنامه ی غذایی مخصوص، شخص دچار افت قند خون می شود که بسیار خطرناک است.
- افزایش قند خون (هیپرگلیسمی): همان طور که در بیماران دیابتی پایین آمدن قند خون خطرناک است، بالا رفتن قند خون هم بسیار خطرناک است و باعث وارد شدن آسیب های جدی به اندام های مختلف می شود.
علت ابتلا به دیابت در سالمندان چیست؟
دیابت به دلیل عدم توانایی پانکراس، انسولین کافی در خون ترشح نمی شود و باعث افزایش قند خون می شود. از علل مهم ابتلا به دیابت در سالمندان می توان به موارد زیر اشاره کرد:
- مقاومت به انسولین: با بالا رفتن سن و تغییرات در ساختار بدنی، بدن مقاومت بیشتری نسبت به انسولین پیدا می کند و بدن نیاز به مقدار زیادتری انسولین برای کنترل قند خون دارد.
- سبک زندگی کم تحرک: کاهش فعالیت بدنی و کم تحرکی باعث افزایش وزن می شود و این موارد منجر به مقاومت به انسولین می شود.
- ژنتیک و عوامل محیطی: افرادی که در خانواده سابقه ی ابتلا به دیابت را دارند و یا سبک زندگی خوبی از نظر تغذیه و تحرک ندارند، بیشتر در معرض خطر قرار دارند.
- تغییر در ترشح انسولین: با افزایش سن ممکن است لوزالمعده عملکرد خود را از دست بدهد.
روش های تشخیص و کنترل دیابت در سالمندان
برای تشخیص دیابت در سالمندان، می توان به نشانه های موجود در وضع جسمانیشان توجه کرد. نشانه هایی مثل تشنگی، تکرر ادرار، خستگی مفرط، کاهش وزن بدون علت و … ممکن است به علت دیابت باشد ولی برای تشخیص قطعی دیابت نمی توان تنها به این نشانه ها اکتفا کرد. با استفاده از آزمایش های خون در کنار علائم ذکر شده، دیابت در سالمندان تشخیص داده می شود.
آزمایش های خون که برای تشخیص دیابت عبارتند از:
- آزمایش قند خون ناشتا (FBS): برای انجام این آزمایش باید بین هشت تا دوازده ساعت ناشتا بود و شب قبل از انجام آزمایش غذای ساده و سبک میل شود.
- آزمایش تحمل گلوکز (OGTT): برای این آزمایش، بعد از اندازه گیری و گرفتن نمونه برای قند خون ناشتا، بیمار باید یک نوشیدنی شیرین میل نماید و بعد از دو ساعت قند خون اندازه گیری می شود.
- آزمایش هموگلوبین (A1C): در این آزمایش میانگین سطح قند خون بیمار در طول دو تا سه ماه اندازه گیری می شود.
- آزمایش قند خون تصادفی (RBS): این آزمایش در هر ساعتی از روز و بدون نیاز به ناشتایی انجام می شود.
برای کنترل دیابت در سالمندان، سالمندان باید با تجویز پزشک و بسته به شدت دیابت، از داروهای خوراکی مثل قرص و یا تزریق انسولین استفاده نمایند و تحت نظر پزشک فوق تخصص غدد باشند و هر چند ماه یکبار آزمایش قند خون انجام دهند.
در کنار مصرف دارو، رعایت یکسری از نکات مثل داشتن یک برنامه ی غذایی مناسب که شامل کم کردن مصرف غذاهای نشاسته ای مثل برنج و ماکارونی، نخوردن غذاها و خوراکی های شیرین، مصرف سبزیجات تازه، پیاده روی، کاهش وزن و … بسیار مهم و ضروری می باشد.
رژیم غذایی مناسب برای سالمندان دیابتی
افراد مبتلا به دیابت، باید از خوردن برخی غذاها و خوراکی اجتناب نمایند تا بتوانند قند خونشان را کنترل کنند. در مقابل یکسری ممنوعیت ها، خوردن بیشتر بعضی از خوراکی ها توصیه می شود.
خوراکی های ممنوعه برای افراد دیابتی
- قندهای ساده: استفاده از شکر، نبات، شیرینی جات، نوشیدنی های شیرین و … برای این افراد ممنوع است. قندهای ساده به سرعت جذب بدن می شوند و منجر به افزایش ناگهانی قند خون می شوند.
- کربوهیدرات های تصفیه شده: نان سفید، برنج سفید، ماکارونی به دلیل شاخص گلیسمی بالا، به سرعت قند خون را بالا می برد.
- چربی های اشباع و ترانس: کره، خامه، روغن نباتی جزو چربی های اشباع و ترانس هستند که برای مبتلا به دیابت مضر هستند
- غذاهای فرآوری شده: غذاهای آماده مثل انواع فست فود به دلیل دارا بودن نمک و چربی و شکر جزو خوراکی های ممنوعه برای دیابتی ها است.
- بعضی از انواع میوه: برخی میوه ها مثل خربزه، انگور، هندوانه به دلیل داشتن قند بالا، برای افراد دیابتی مفید نمی باشد.
خوراکی های مفید برای افراد دیابتی
- چربی های سالم: مصرف چربی های سالم مثل روغن زیتون و آجیل برای دیابتی ها بلامانع است.
- پروتئین: خوردن مواد غذایی مثل ماهی، مرغ، تخم مرغ حتما باید در رژیم غذایی افراد دیابتی گنجانده شود.
- سبزیجات: استفاده از انواع سبزیجات تازه مثل بروکلی، کاهو، کلم، سبزی خوردن برای افراد دیابتی توصیه می شود.
- لبنیات کم چرب: مصرف ماست کم چرب، خامه ی کم چرب و شیر کم چرب
روش های درمان دیابت سالمندی
درمان دیابت سالمندی بستگی به کنترل قند خون آنها دارد. با کنترل قند خون، افراد دیابتی می توانند تا آخر عمر با آرامش زندگی کنند ولی اگر کنترلی روی قند خونشان نداشته باشند، مبتلا به بیماری های جدی دیگری مثل بیماری های قلبی، مشکلات بینایی، قطع عضو به خصوص در ناحیه ی پا و … می شوند.
راه های مدیریت و کنترل دیابت
- تغییر سبک زندگی: دیابتی ها با تغییر دادن یک سری کارها در زندگی روزمره مثل زیاد کردن فعالیت بدنی، رژیم لاغری، کم کردن بعضی از خوراکی های مضر، کم کردن استرس و … می توانند تا حدود زیادی جلوی افزایش قند خون را بگیرند.
- استفاده از داروهای قند خون: افراد مبتلا به دیابت با تجویز پزشک باید از داروهای قندخون مثل قرص متفورمین و یا انسولین استفاده کنند.
نتیجه گیری
دیابت یک بیماری خاموش است. بیماری که اگر در کنترلش سهل انگاری شود، باعث بیماری های خیلی خطرناک و یا حتی منجر به مرگ می شود. انجام آزمایش های دوره ای به تمامی افراد به خصوص کسانی که علامت هایی مثل تشنگی زیاد، تکرر ادرار، کاهش وزن بی دلیل و … دارند، توصیه می شود. با تغییر سبک زندگی، تغییر رژیم غذایی، کنترل اعصاب و روان می توان از ابتلا به این بیماری خطرناک، جلوگیری کرد.